Ογδόντα χρόνια μετά τη συντριβή του φασισμού, η Ευρώπη μοιάζει να έχει ξεχάσει όχι μόνο την Ιστορία, αλλά και το τίμημα που πλήρωσαν οι λαοί της για να μπορούν σήμερα να ζουν ελεύθεροι. Η Μαρία Ζαχάροβα, εκπρόσωπος του ρωσικού ΥΠΕΞ, το διατύπωσε με ιδιαίτερα αιχμηρό τρόπο: χρειάστηκαν μόλις οκτώ δεκαετίες ώστε η Δυτική Ευρώπη να επιχειρεί, όπως είπε, να μετατραπεί ξανά σε ένα «νεοναζιστικό, μιλιταριστικό τέρας».
Πρόκειται, ασφαλώς, για μια πολύ βαριά κατηγορία, η οποία προέρχεται από τη Μόσχα και εντάσσεται στην πολιτική και γεωπολιτική σύγκρουση με τη Δύση. Κανείς δεν χρειάζεται να υιοθετεί αυτούσια κάθε φράση της ρωσικής διπλωματίας. Αλλά το βασικό ερώτημα παραμένει και είναι εξαιρετικά άβολο: τι ακριβώς συμβαίνει σήμερα στην Ευρώπη;
Βλέπουμε κυβερνήσεις που μιλούν σχεδόν καθημερινά για πολεμική απειλή. Βλέπουμε τεράστια ποσά να φεύγουν από τις ανάγκες των κοινωνιών και να κατευθύνονται στους εξοπλισμούς. Βλέπουμε μια ολόκληρη ήπειρο να προετοιμάζεται ψυχολογικά για μια σύγκρουση που παρουσιάζεται ως αναπόφευκτη. Και βλέπουμε, την ίδια ώρα, όποιον τολμά να ζητήσει διάλογο, διπλωματία και αποκλιμάκωση να αντιμετωπίζεται περίπου ως ύποπτος, ως «πράκτορας», ως εχθρός της δημοκρατίας.
Οι ίδιες ελίτ που επί δεκαετίες μιλούσαν για ειρήνη, αλληλεγγύη και ευρωπαϊκές αξίες, σήμερα καλλιεργούν τη λογική της σύγκρουσης, της διαρκούς απειλής και της στρατιωτικής λύσης. Μαζί με αυτήν επιστρέφει και η επικίνδυνη λογική του αποκλεισμού: η επιτρεπτή και η απαγορευμένη άποψη, ο «καλός» και ο «κακός» λαός, η Ιστορία που επιτρέπεται να θυμόμαστε και εκείνη που πρέπει να διαγράψουμε.
Η Ευρώπη δεν χρειάζεται άλλη πολεμική υστερία. Δεν χρειάζεται κοινωνίες φοβισμένες, φτωχότερες και πειθαρχημένες στο όνομα μιας διαρκούς έκτακτης ανάγκης. Χρειάζεται μνήμη, αυτοκριτική και πολιτικούς που θα αναζητούν την ειρήνη πριν η ήπειρος ξαναβρεθεί μπροστά σε μια καταστροφή που όλοι δήθεν «δεν είδαν να έρχεται».
