Γράφει ο Ακαδημαϊκός και Καθηγητής DDDr. Dr Habil. Παναγόπουλος Π. Αλέξιος
(Ατζέντα 2030, διεθνείς ελίτ, ελευθερία της έκφρασης και Βιοηθική ως συνταγματικό θεμέλιο προστασίας της ανθρώπινης αξιοπρέπειας).
Οι δημόσιες παρεμβάσεις του αρχιεπισκόπου Κάρλο Μαρία Βιγκανό (Carlo Maria Viganò), πρώην Αποστολικού Νούντσιου του Βατικανού στις Ηνωμένες Πολιτείες, έχουν προκαλέσει έντονες συζητήσεις σχετικά με τη διεθνή πολιτική, την Ατζέντα 2030 και την αυξανόμενη επιρροή υπερεθνικών θεσμών στη διαμόρφωση των διεθνών και δημόσιων πολιτικών.
Ο Βιγκανό έχει εκφράσει την πεποίθηση ότι ισχυροί πολιτικοί, οικονομικοί και θεσμικοί παράγοντες, παγκοσμίως προωθούν ένα μοντέλο παγκόσμιας και ηλεκτρονικής διακυβέρνησης που, κατά την εκτίμησή του, απειλεί, την εθνική αυτονομία και τις παραδοσιακές κοινωνικές αξίες.
Στο πλαίσιο της κριτικής του έχει κατονομάσει τον Άντονι Φάουτσι (Anthony Fauci), τον Μπιλ Γκέιτς (Bill Gates), τον Κλάους Σβαμπ (Klaus Schwab), τον Τζορτζ Σόρος (George Soros), την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν (Ursula von der Leyen) και τον Άλμπερτ Μπουρλά (Albert Bourla), ζητώντας να διερευνηθούν οι ευθύνες που ο ίδιος τους αποδίδει. Οι αναφορές αυτές αποτελούν μέρος της δημόσιας κριτικής του και δεν συνιστούν απόδειξη παράνομης συμπεριφοράς ή ποινικής ευθύνης των συγκεκριμένων προσώπων.
Ιδιαίτερη θέση στην επιχειρηματολογία του ρωμαιοκαθολικού αρχιεπισκόπου κατέχει και η υπόθεση του Γερμανού δικηγόρου Ράινερ Φούλμιχ (Reiner Füllmich), ο οποίος καταδικάστηκε σε φυλάκιση στη Γερμανία. Η υπόθεσή του έχει προκαλέσει αντιδράσεις μεταξύ υποστηρικτών του, οι οποίοι αμφισβητούν τη μεταχείρισή του και θέτουν ερωτήματα σχετικά με τις δικαστικές εγγυήσεις και την συνταγματική ελευθερία της έκφρασης.
Ο Βιγκανό έχει εκφράσει την υποστήριξή του προς τον Φούλμιχ, εντάσσοντας την περίπτωσή του στην ευρύτερη κριτική του προς τους σύγχρονους πολιτικούς και θεσμικούς μηχανισμούς. Η αναφορά στην υπόθεση δεν προδικάζει την ορθότητα ή την εσφαλμένη φύση της δικαστικής απόφασης, αλλά αναδεικνύει τη σημασία της δίκαιης δίκης και της προστασίας των θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Πέρα από τις επιμέρους καταγγελίες και αντιπαραθέσεις, το ουσιαστικό ζήτημα είναι η ανάγκη διαφάνειας, λογοδοσίας και δημοκρατικού ελέγχου κάθε μορφής εξουσίας. Καμία διεθνής πρωτοβουλία δεν πρέπει να απαλλάσσεται από την κριτική αξιολόγηση, ενώ κάθε δημόσια καταγγελία οφείλει να εξετάζεται με βάση αξιόπιστα στοιχεία και θεσμικές διαδικασίες.
Η Ατζέντα 2030 και η ελληνική πραγματικότητα.
Η Ατζέντα 2030 των Ηνωμένων Εθνών περιλαμβάνει στόχους για την καταπολέμηση της φτώχειας, την προστασία του περιβάλλοντος, την υγεία και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Η εφαρμογή των επιμέρους πολιτικών, όπως και κάθε ευρωπαϊκής ή διεθνούς πρωτοβουλίας, πρέπει να συνοδεύεται από διαφάνεια, κοινοβουλευτικό έλεγχο και ουσιαστική συμμετοχή των πολιτών.
Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι η διασφάλιση ότι η ανάπτυξη και η τεχνολογική πρόοδος υπηρετούν τον άνθρωπο, χωρίς να παραμερίζουν τα θεμελιώδη δικαιώματα, την εθνική πολιτισμική ταυτότητα και την κοινωνική συνοχή. Δίχως μέτρα αντισυνταγματικής Υποχρεωτικότητας και υποχρεωτικής επιβολής του Π.Α., προσωπικού αριθμού ενόσω σε Αγγλία Ελβετία και Γερμανία υπάρχει η ελευθερία επιλογής.
Η τεχνητή νοημοσύνη, η βιοτεχνολογία, η επεξεργασία προσωπικών δεδομένων και οι εξελίξεις στην ιατρική δημιουργούν νέες δυνατότητες, αλλά ταυτόχρονα θέτουν κρίσιμα συνταγματικά ερωτήματα για τα όρια της επιστημονικής και θεσμικής παρέμβασης, για την αποφυγή οποιασδήποτε μορφής Ωκεανίας Όργουελ.
Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύεται η σημασία της Βιοηθικής. Δεν αφορά μόνο την ιατρική δεοντολογία, αλλά ευρύτερα την ηθική, την ηθική του δικαίου, την συνταγματική αξιολόγηση των αποφάσεων που επηρεάζουν την ανθρώπινη ζωή, την υγεία, τη γενετική, την αναπαραγωγή και τη χρήση νέων τεχνολογιών.
Η επιστημονική πρόοδος είναι αναγκαία· εξίσου αναγκαίο είναι, όμως, να στηρίζεται σε τεκμηριωμένα δεδομένα, ενημερωμένη συνταγματική συναίνεση, ανεξάρτητο έλεγχο και σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Η Βιοηθική, σίγουρα, μπορεί να αποτελέσει ουσιαστικό σύνδεσμο ανάμεσα στην προστασία των ατομικών ελευθεριών, στον έλεγχο της θεσμικής ισχύος και στην κοινωνική ευθύνη.
Ιδιαίτερα στον χώρο της δημόσιας υγείας, οι πολιτικές αποφάσεις πρέπει να αξιολογούνται με βάση τα επιστημονικά δεδομένα, την αναλογικότητα των μέτρων, τη διαφάνεια και την προστασία των δικαιωμάτων των πολιτών.
Εδώ χρήζει μια ανοικτή συγκεκριμένη πρόταση προς την Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος θα μπορούσε να αναλάβει την ηθική πρωτοβουλία για τη δημιουργία μιας σύγχρονης Χάρτας, τύπου Ρήγα Φεραίου, της Εθνικής Χάρτας της Ορθόδοξης Βιοηθικής και Κοινωνικής Ευθύνης.
Η πρόταση θα μπορούσε να υλοποιηθεί μέσω μιας διεπιστημονικής επιτροπής και με τη συμμετοχή διακεκριμένων ακαδημαϊκών της ομογένειας των ξένων ακαδημιών τών επιστημών, των πανεπιστημιακών, νομικών, ιατρών, βιοηθικολόγων, γενετιστών και ειδικών της τεχνητής νοημοσύνης, σε συνεργασία με εκκλησιαστικούς και κοινωνικούς φορείς.
Σκοπός της θα ήταν να διατυπώσει τεκμηριωμένες αρχές και προτάσεις για τα σύγχρονα βιοηθικά ζητήματα, χωρίς να υποκαθιστά την Πολιτεία (να προτείνει στο Υπουργείο Παιδείας την διδασκαλία Βιοηθικής από το νηπιαγωγείο) δίχως να επιβάλλει θρησκευτικές θέσεις ή Βιοηθικής θέσεις ως νόμο. Η Χάρτα αυτή θα μπορούσε να στηρίζεται σε πέντε βασικούς άξονες, παρόμοιους με την παλιά Καποδιστριακή εθνική πολιτική:
Υγεία και ιατρική δεοντολογία: προστασία της αυτονομίας του ασθενούς, της ενημερωμένης συναίνεσης και της ισότιμης πρόσβασης στην περίθαλψη.
Γενετική και ανθρώπινη ζωή: υπεύθυνη αξιολόγηση των εφαρμογών της γενετικής μηχανικής, της υποβοηθούμενης αναπαραγωγής και των παρεμβάσεων στο ανθρώπινο γενετικό υλικό.
Τεχνητή νοημοσύνη και δεδομένα υγείας: προστασία του ιατρικού απορρήτου, περιορισμός της αυθαίρετης χρήσης ευαίσθητων δεδομένων και διατήρηση της ανθρώπινης εποπτείας στις κρίσιμες ιατρικές αποφάσεις.
Δημόσια υγεία και θεμελιώδη συνταγματικά δικαιώματα: αξιολόγηση των πολιτικών υγείας βάσει επιστημονικών τεκμηρίων, διαφάνειας, αναλογικότητας και σεβασμού των ατομικών ελευθεριών, δίχως υποχρεωτικότητες.
Ορθόδοξη ανθρωπολογία και κοινωνική αλληλεγγύη: ανάδειξη της αξίας κάθε ανθρώπινου προσώπου, με ιδιαίτερη μέριμνα για τους ασθενείς, τους ηλικιωμένους, τα άτομα με αναπηρία και τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Παράλληλα, η Εκκλησία θα μπορούσε να διοργανώνει το διεθνές ετήσιο πανελλήνιο συνέδριο Βιοηθικής, να δημοσιεύει επιστημονικά τεκμηριωμένες γνωμοδοτήσεις και να καταθέτει προτάσεις προς την Πολιτεία για ζητήματα που αφορούν την υγεία, την τεχνολογία και την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Μια τέτοια πρωτοβουλία δεν θα αποτελούσε άρνηση της επιστήμης ή της διεθνούς συνεργασίας. Θα εξέφραζε την πεποίθηση ότι η επιστημονική πρόοδος χρειάζεται ηθικό προσανατολισμό, δημοκρατική λογοδοσία, συνταγματική ελευθερία και σαφή προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, από την αντισυνταγματικότητα και υποχρεωτικότητα όπως αυτή της επιβολής του Π.Α.
Η ορθόδοξη παράδοση θα μπορούσε έτσι να συμβάλει ουσιαστικά στον δημόσιο διάλογο, σε συνεργασία με την επιστημονική κοινότητα και με σεβασμό στο κράτος δικαίου.
Το ζητούμενο δεν είναι η αντικατάσταση μιας Ελίτ από μια άλλη, αλλά η διασφάλιση ότι καμία εξουσία, εθνική ή υπερεθνική, δεν λειτουργεί χωρίς διαφάνεια, συνταγματικό έλεγχο και λογοδοσία. Η Ελλάδα και η Ορθόδοξη Εκκλησία της μπορούν να συμβάλουν στη διαμόρφωση ενός προτύπου ανάπτυξης που συνδυάζει την επιστημονική γνώση με τη Βιοηθική, την ελευθερία με την ευθύνη και την πρόοδο με τον σεβασμό στον άνθρωπο και στο κοινό καλό.
