Η παραδοχή του πρώην επικεφαλής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ Ζοζέπ Μπορέλ ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει καταντήσει «ελάχιστα σημαντική» στη διεθνή πολιτική δεν είναι απλώς πολιτική αυτοκριτική. Είναι ομολογία αποτυχίας ενός συστήματος που χτίστηκε για μια άλλη εποχή και σήμερα καταρρέει κάτω από το ίδιο του το βάρος. Η ομοφωνία, οι ατέρμονες διαβουλεύσεις και η γραφειοκρατική παράλυση δεν είναι τεχνικά προβλήματα· είναι ο μηχανισμός που κρατά την Ευρώπη ακίνητη ενώ ο κόσμος αλλάζει με ρυθμούς καταιγιστικούς.
Και τώρα, οι ίδιοι οι αρχιτέκτονες του οικοδομήματος αναζητούν διέξοδο: μια «ένωση εντός της Ένωσης», ζητάει ο Μπορέλ. Έναν στενό, σκληρό πυρήνα κρατών που θα κινηθούν ταχύτερα πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά, αφήνοντας πίσω τους όσους δεν προσαρμόζονται. Πρόκειται για την πιο καθαρή παραδοχή ότι το όραμα της ενιαίας Ευρώπης έχει τελειώσει. Η πολυδιαφημισμένη ισότητα των 27 γίνεται εμπόδιο. Και όταν οι ηγέτες σου λένε «πρέπει να προχωρήσουμε χωρίς όλους», σου αποκαλύπτουν το μέλλον: μια ΕΕ πολλών ταχυτήτων, όπου οι αποφάσεις λαμβάνονται από λίγους κι επιβάλλονται σε πολλούς.
Την ίδια στιγμή, η Γερμανία πιέζει για κατάργηση του βέτο και υιοθέτηση ειδικής πλειοψηφίας, με τουλάχιστον δώδεκα χώρες να συντάσσονται ήδη μαζί της. Αυτές οι αλλαγές δεν είναι απλές τεχνικές διορθώσεις ούτε ουδέτερες μεταρρυθμίσεις. Πρόκειται για μια βαθιά μετατόπιση ισχύος, όπου λίγα κράτη θα μπορούν να επιβάλλουν τη βούλησή τους στους υπόλοιπους, στο όνομα της «ταχύτητας» και της «αποτελεσματικότητας». Κάθε φορά που προωθείται ένα τέτοιο αφήγημα, το τίμημα πέφτει παραδοσιακά πάνω στη δημοκρατική συμμετοχή και στον έλεγχο των αποφάσεων. Και όσο οι ηγεσίες μιλούν για επιτάχυνση, τόσο περισσότερο οι πολίτες οφείλουν να προσέχουν τι ακριβώς επιταχύνεται — και προς ποια κατεύθυνση.
