Η Σουηδία αποτελούσε για δεκαετίες το πρότυπο μιας κοινωνίας που προωθούσε την πολυπολιτισμικότητα και την ανοικτή μεταναστευτική πολιτική. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια θεαματική αλλαγή πορείας, η οποία προκαλεί συζητήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη. Το ερώτημα είναι τι οδήγησε σε αυτή τη μεταστροφή και αν αποτελεί προάγγελο ευρύτερων εξελίξεων στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Θα ήθελα να αναφερθούμε σε ένα περιστατικό που έχει ήδη δει το φως της δημοσιότητας και αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα για το τι συνέβαινε στη Σουηδία πριν κάποια χρόνια αλλά και σε άλλες χώρες της Ευρώπης η αλήθεια. Όποιος όμως τολμούσε να αμφισβητήσει το κυρίαρχο αφήγημα συχνά βρισκόταν αντιμέτωπος με σοβαρές συνέπειες. Ίσως η πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι εκείνη του Σουηδού οδοντιάτρου Μπέρντ Χέρλιτς, μιας υπόθεσης που ακόμη και σήμερα προκαλεί έντονες συζητήσεις στη χώρα.
Ο Χέρλιτς εργαζόταν σε δημόσια οδοντιατρική δομή στο νησί Γκότλαντ κατά τη διάρκεια της μεγάλης μεταναστευτικής κρίσης του 2015 και του 2016. Στο ιατρείο του έφταναν καθημερινά δεκάδες άτομα που είχαν καταγραφεί ως «ασυνόδευτοι ανήλικοι αιτούντες άσυλο». Κατά τη διάρκεια των εξετάσεων άρχισε να παρατηρεί κάτι που, σύμφωνα με τον ίδιο, δεν ταίριαζε με τις δηλωμένες ηλικίες πολλών από αυτούς τους ανθρώπους.
Όπως υποστήριξε αργότερα, μεγάλο ποσοστό των εξεταζόμενων είχε πλήρως ανεπτυγμένους φρονιμίτες, στοιχείο που κατά την επαγγελματική του εκτίμηση παρέπεμπε σε άτομα μεγαλύτερης ηλικίας από αυτή που είχαν δηλώσει στις αρχές. Ο ίδιος θεώρησε ότι υπήρχε πιθανότητα αρκετοί από όσους είχαν καταγραφεί ως ανήλικοι να ήταν στην πραγματικότητα ενήλικες.
Αντί να κρατήσει τις παρατηρήσεις του για τον εαυτό του, αποφάσισε να ενημερώσει τις αρμόδιες υπηρεσίες. Σύμφωνα με όσα έχουν γίνει γνωστά, απέστειλε στοιχεία και αναφορές προς τις μεταναστευτικές αρχές, θεωρώντας ότι εκπληρώνει το καθήκον του απέναντι στο κράτος. Εκεί πίστευε ότι ξεκινούσε μια διαδικασία ελέγχου. Στην πραγματικότητα όμως ξεκινούσε η προσωπική του περιπέτεια.
Λίγο αργότερα τέθηκε εκτός υπηρεσίας και τελικά απολύθηκε. Οι αρμόδιες αρχές έκριναν ότι είχε παραβιάσει κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων και ιατρικού απορρήτου. Ο ίδιος αντέδρασε, προσέφυγε στη δικαιοσύνη και υποστήριξε ότι ενήργησε κατόπιν οδηγιών και με σκοπό να προστατεύσει τη νομιμότητα. Παρ’ όλα αυτά, τα δικαστήρια δεν τον δικαίωσαν.
Έτσι, ένας επαγγελματίας που πίστευε ότι αποκάλυπτε ένα σοβαρό ζήτημα έχασε τη δουλειά του, βρέθηκε αντιμέτωπος με μεγάλα δικαστικά έξοδα και μετατράπηκε σε σύμβολο μιας ευρύτερης πολιτικής αντιπαράθεσης. Για πολλούς Σουηδούς η υπόθεση αυτή έγινε παράδειγμα του πώς αντιμετωπίζονταν όσοι εξέφραζαν αμφιβολίες για τη μεταναστευτική πολιτική της εποχής. Για άλλους αποτέλεσε παράδειγμα της ανάγκης τήρησης των κανόνων και του ιατρικού απορρήτου.
