Τα τελευταία χρόνια στη Δύση εξελίσσεται μια σύγκρουση που δεν είναι απλώς πολιτική ή οικονομική. Είναι μια βαθιά σύγκρουση αξιών. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι κοινωνίες, οι άνθρωποι που εξακολουθούν να πιστεύουν στην πατρίδα, στην οικογένεια, στην παράδοση, στην πολιτισμική συνέχεια. Από την άλλη πλευρά βρίσκεται ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα που προωθεί ένα διαφορετικό μοντέλο: έναν κόσμο χωρίς ρίζες, χωρίς σύνορα, χωρίς σταθερές αξίες.
Οι τελευταίες δεκαετίες χαρακτηρίστηκαν από την επέλαση της παγκοσμιοποίησης. Ένα μοντέλο που παρουσιάστηκε ως μονόδρομος. Μας είπαν ότι τα κράτη θα γίνουν λιγότερο σημαντικά, ότι οι εθνικές ταυτότητες θα ξεθωριάσουν, ότι οι κοινωνίες πρέπει να προσαρμοστούν σε μια νέα παγκόσμια πραγματικότητα. Όμως όλο και περισσότεροι πολίτες στην Ευρώπη και στη Δύση αρχίζουν να αμφισβητούν αυτή τη «νέα κανονικότητα».
Η οικονομική πίεση που βιώνουν εκατομμύρια οικογένειες δεν είναι άσχετη με αυτή τη διαδικασία. Η αποβιομηχάνιση, η μεταφορά παραγωγής σε άλλες ηπείρους, η συγκέντρωση πλούτου σε όλο και λιγότερα χέρια δημιούργησαν κοινωνίες με αυξανόμενη ανασφάλεια. Οι πολίτες βλέπουν ότι το σύστημα που υποσχέθηκε ευημερία για όλους, τελικά λειτούργησε υπέρ μιας μικρής διεθνούς ελίτ.
Ταυτόχρονα, η πολιτισμική σύγχυση μεγαλώνει. Σε πολλές χώρες της Δύσης η έννοια της παράδοσης παρουσιάζεται σχεδόν ως κάτι ξεπερασμένο. Η οικογένεια, η ιστορία, ακόμη και οι ίδιες οι πολιτισμικές ρίζες των λαών αντιμετωπίζονται συχνά με δυσπιστία ή ειρωνεία από τμήματα των πολιτικών και ακαδημαϊκών ελίτ. Όμως για εκατομμύρια ανθρώπους αυτές οι αξίες δεν είναι παρελθόν. Είναι η βάση της κοινωνικής συνοχής.
Γι’ αυτό βλέπουμε τα τελευταία χρόνια μια αντίδραση να αναπτύσσεται σε πολλές χώρες. Πολιτικά κινήματα, κοινωνικές πρωτοβουλίες και ευρύτερα ρεύματα σκέψης που ζητούν επιστροφή σε πιο σταθερά θεμέλια. Δεν πρόκειται απλώς για πολιτική διαφωνία. Πρόκειται για μια βαθύτερη αναζήτηση ταυτότητας σε έναν κόσμο που αλλάζει με πρωτοφανή ταχύτητα.
Το μεγάλο ερώτημα είναι αν οι πολιτικές ηγεσίες της Δύσης θα ακούσουν αυτή την ανησυχία των κοινωνιών ή αν θα συνεχίσουν να κινούνται μέσα στο ίδιο παγκοσμιοποιημένο μοντέλο που δημιούργησε τις σημερινές εντάσεις. Η ιστορία δείχνει ότι όταν οι κοινωνίες αισθάνονται ότι χάνουν τον έλεγχο της ταυτότητάς τους και του μέλλοντός τους, η αντίδραση αργά ή γρήγορα γίνεται αναπόφευκτη.
Η συζήτηση που ανοίγει σήμερα δεν είναι τεχνική ούτε οικονομική. Είναι βαθιά πολιτισμική. Και αφορά το αν η Δύση θα συνεχίσει να απομακρύνεται από τις ρίζες της ή αν οι κοινωνίες θα επιχειρήσουν να επαναφέρουν στο προσκήνιο τις αξίες που για αιώνες αποτέλεσαν το θεμέλιο της.
