Σήμερα θα σταθούμε σε μια εξέλιξη που ίσως δεν συζητήθηκε όσο θα έπρεπε, αλλά αφορά άμεσα τον τρόπο που θα λειτουργούν οι εκλογές και ο δημόσιος διάλογος στην Ευρώπη τα επόμενα χρόνια.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προχώρησε στην ίδρυση ενός νέου οργάνου με αντικείμενο την αντιμετώπιση της λεγόμενης «χειραγώγησης πληροφοριών από το εξωτερικό». Το νέο αυτό σχήμα εντάσσεται στο πλαίσιο της «Ευρωπαϊκής Ασπίδας της Δημοκρατίας» και, σύμφωνα με τις Βρυξέλλες, στόχος του είναι η προστασία των ευρωπαϊκών εκλογικών διαδικασιών και του δημόσιου διαλόγου.
Μέχρι εδώ, θα πει κανείς, ποιος διαφωνεί με την προστασία της δημοκρατίας;
Το ζήτημα όμως δεν είναι αν υπάρχουν απόπειρες ξένης επιρροής. Σε έναν κόσμο γεωπολιτικών ανταγωνισμών, είναι αυτονόητο ότι τα κράτη προσπαθούν να επηρεάσουν αφηγήσεις, κοινή γνώμη και πολιτικές εξελίξεις. Το πραγματικό ερώτημα είναι άλλο:
Ποιος θα ορίζει τι είναι «χειραγώγηση» και τι είναι απλώς πολιτική άποψη;
Το νέο Κέντρο δεν θα περιορίζεται σε ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ κρατών. Θα έχει ρόλο στον συντονισμό με μέσα ενημέρωσης και διαδικτυακές πλατφόρμες. Θα συμβάλλει στη διαμόρφωση κοινού ευρωπαϊκού σχεδίου για «ανθεκτικές εκλογές». Θα συμμετέχει σε μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης για ύποπτες καμπάνιες πληροφόρησης. Με άλλα λόγια, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή τοποθετεί τον εαυτό της στο κέντρο του πλαισίου μέσα στο οποίο θα αξιολογούνται οι λεγόμενες «απειλές πληροφόρησης».
Και εδώ αρχίζουν τα σοβαρά πολιτικά ζητήματα.
Διότι η έννοια της «παραπληροφόρησης» δεν είναι τεχνικός όρος. Είναι πολιτικός όρος.
Δεν είναι ουδέτερος.
Εμπεριέχει κρίση.
Εμπεριέχει ερμηνεία.
Σε μια προεκλογική περίοδο, για παράδειγμα, μια έντονη κριτική σε ευρωπαϊκές πολιτικές θα μπορούσε να θεωρηθεί απλώς πολιτικός λόγος. Θα μπορούσε όμως, υπό άλλες συνθήκες, να χαρακτηριστεί ως μέρος «αφηγηματικής επιρροής». Αν το κέντρο βάρους μετατοπιστεί από τα εθνικά κράτη προς τις Βρυξέλλες, τότε δεν μιλάμε απλώς για συνεργασία. Μιλάμε για διεύρυνση θεσμικής επιρροής στο πεδίο της πολιτικής αντιπαράθεσης.
Επισήμως, γίνεται λόγος για σεβασμό στις εθνικές αρμοδιότητες. Στην πράξη όμως, όταν ο συντονισμός, οι ορισμοί και τα εργαλεία βρίσκονται σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η επιρροή είναι δεδομένη.
Και εδώ τίθεται ένα θεμελιώδες ζήτημα δημοκρατίας:
Η δημοκρατία προστατεύεται μόνο από εξωτερικές παρεμβάσεις ή και από υπερσυγκέντρωση εξουσίας στο εσωτερικό της;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται ήδη σε μια φάση όπου διευρύνει σταθερά τον ρόλο της σε τομείς που παλαιότερα ανήκαν σχεδόν αποκλειστικά στα κράτη-μέλη. Τώρα προστίθεται και το πεδίο της διαχείρισης της πληροφορίας και της αξιολόγησης του δημόσιου λόγου.
Δεν πρόκειται για θεωρητική συζήτηση.
Αφορά τις εκλογές.
Αφορά τα κόμματα.
Αφορά τις πολιτικές αφηγήσεις.
Αφορά, τελικά, το ποιος διαμορφώνει το πλαίσιο μέσα στο οποίο διεξάγεται η πολιτική αντιπαράθεση.
Και όταν το πλαίσιο το ορίζει ένας κεντρικός υπερεθνικός μηχανισμός, τότε το ερώτημα δεν είναι απλώς τεχνικό. Είναι βαθιά πολιτικό.
